မုာ်ြတီၤကီၢ်ရ့ၣ်ခိၣ်နၢ်ကဆိကမိၣ်ပတုာ်ကွံာ်တၢ်ခူၣ်လၢၢ်တ့ၣ်လ့ၣ်(ခနီးစ့)ဒ်ကမျၢၢ်တၢ်ဘၣ်သးအသိး

လၢ - ခုၣ်ထံးဘိ

ကမျၢၢ်လၢအတူၢ်ဘၣ် တၢ်ကီတၢ်ခဲခီဖျိ တၢ်ခူၣ်လၢၢ်တ့ၣ်လ့ၣ် (ခေန၁က်စိမ်း)ဖဲလ့ဖိထၣ်ကရူၢ်, မီၢ်လူၢ် ကစၢၢ်တဖၣ် အတၢ်ဃ့ထီၣ် လၢခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ် ခိၣ်နၢ်ဘၣ်ထွဲ ကပတုာ်ကွံာ်တၢ်ခူၣ်လၢၢ်အံၤအ ဖီခိၣ် မုာ်ြတီၤကီၢ်ရ့ၣ် ခိၣ်နၢ်ပာ်ဖျါ ကဒါက့၀ဲလၢ ကဆိကမိၣ်၀ဲလၢ တၢ်ကပတုာ်ကွံာ် တၢ်မၤအံၤ ဒ်ထံဖိ ကီၢ်ဖိတဖၣ် အတၢ်မိၣ်န့ၢ်သးလီအသိးန့ၣ်လီၤ.

မုာ်ြတီၤကီၢ်ရ့ၣ်ခိၣ်နၢ်အတၢ်ဒုးသ့ၣ်ညါကဒါက့ၤ ဖဲလါအ့ြဖ့ၣ် ၂၄ သီ အနံၤဘၣ်ထွဲ တၢ်ခူၣ်လၢၢ်အံၤ အဂ့ၢ်စံး၀ဲ,ကမျၢၢ်ထံဖိကီၢ်ဖိတဖၣ်တီၣ်ဖျါထီၣ်၀ဲလၢကဲထီၣ်တၢ်ကီတၢ်ခဲတၢ်ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးအဃိဃ့ထီၣ်၀ဲ ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ် လီၢ်က၀ီၤကပတုာ်ကွံာ်န့ၢ်အီၤအသိး ပကဃုသ့ၣ်ညါမၤလီၤတံၢ်က့ၤမ့မ့ၢ်စဲဃဲၤ ကမျၢၢ်လၢအအါအဂီၢ်တၢ်ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးဒီးမ့ၢ်ကဲဘျုးထဲဒၣ်ကမျၢၢ်လၢအစှၤန့ၣ်ပတအဲၣ်ဒိးမၤစ့ၢ်ကီးဘၣ်.အ၀ဲသ့ၣ်မ့ၢ်ဃ့ထီၣ်၀ဲလၢပကပတုာ်ကွံာ်န့ၣ်ပကကွၢ်အီၤတမ့ၢ်တၢ်ကီဘၣ်ဒိးသန့ၤထီၣ်အသးလၢလီၢ် က၀ီၤထံဖိကီၢ်ဖိအတၢ်ထံၣ်ဒီးတၢ်မိၣ်န့ၢ်သးလီအဖီခိၣ်န့ၣ်လီၤ.

ကမျၢၢ်လၢအအိၣ်လၢ ထံဆံၣ်ဘီ ကျိနံၤလၢအတူၢ်ဘၣ် တၢ်ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးခီဖျိ တၢ်ခူၣ်လၢၢ်အံၤ ပာ်ဖျါ ထီၣ် တ့ၢ်တၢ်ဂ့ၢ်အံၤအိၣ် ၃ ဘျီ လံန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်အ၀ဲသ့ၣ်ပာ်ဖျါဆူ သုးက့ ၁ ခိၣ်နၢ် ဘ့လ့ကီၢ်ဆၣ် ခိၣ်အအိၣ်ဒီး စၢၢ်ထး၀ဲၤကျိၤမူဒါခိၣ် သုးခိၣ် အံသၣ် အအိၣ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်ကဃ့ၣ်လီၤ တၢ်ဂ့ၢ်ကီးအံၤ အဂီၢ်မ့ၢ်လၢ တၢ်ခူၣ်လၢၢ်အလီၢ်အံၤ ဘၣ်စ့ၢ်ကီး လၢကီၢ်ရ့ၣ်ဒူသတူၢ်ဒီးကီၢ်ရ့ၣ် မုာ်ြတီၤအဆၢ လိၤလိၤ အဃိမ့ၢ်စ့ၢ်ကီး တၢ်ဂ့ၢ်ကီတမံၤန့ၣ်လီၤ.

တၢ်ခူၣ်လၢၢ်တ့ၣ်လ့ၣ်(ခေန၁က်စိမ်း)အံၤ မ့ၢ်၀ဲဒၣ် ဖဲလ့ဖိထၣ် ကရူၢ်,မီၢ်လူၢ် ကစၢၢ်, လ့ ြကးကျိ,သုး က့ ၅ ဒီး သုးက့ ၁ အဆၢဖဲ ဘံလ့ကီၢ်ဆၣ် ဒီး ဘုသိၣ်ကီၢ်ဆၣ် အဆၢန့ၣ် လီၤ. တၢ်ခူၣ်လၢၢ်အံၤ စးထီၣ် တ့ၢ် အသး လၢအပူၤကွံာ် ၂၀၀၉ နံၣ်န့ၣ် လီၤ. တနံၣ်ဒီးတနံၣ်တၢ်ခူၣ်လၢၢ်အါထီၣ်တၢ်စူးကါစဲး ဖီ ကဟၣ်အါထီၣ် အဃိတၢ်စုၣ်တၢ်ပျၢ် တၢ်ဘၣ်အၢဘၣ်သီ တဖၣ်နုာ်လီၤ၀ဲဒၣ်ဆူၣ်လ့ြကး ထံကျိဒီး ယွၤနုာ်လီၤ ၀ဲဒၣ်ဆူထံဆံၣ်ဘီကျိ, လၢထံဆံၣ်ဘီသ၀ီဖိတဖၣ် သူ၀ဲလၢတၢ်သူၣ်တၢ်ဖျးဒီး တၢ်ဘုၣ် အီၣ်ဘုအီ အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.
လၢၢ်တ့ၣ်လ့ၣ်(ခေန၁က်စိန်း)အဲကလံးကိးလၢ(Antimony)ဒီးမ့ၢ်လၢၢ်တကလုၢ်လၢအအိၣ်ဒီးတၢ် စုၣ်တၢ်ပျၢ်န့ၣ်လီၤ.တၢ်စူးကါအီၤလၢတၢ်မၤကျၤထီၣ်စၢၢ်ဒီးလီၤဆီဒၣ်တၢ်လၢဘဲၣ်ထရံၣ်အဂီၢ်,လီပျံၤဒီးစၢၢ်တၢ်ပိးတၢ်လီဘၣ် ထွဲဒီးတၢ်ပိးတၢ်လီလၢတၢ်ဒီသဒၢမ့ၣ်အူတၢ်ကိၢ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.

သုးက့ ၅ ဟ့ၣ်၀ဲတၢ်ပျဲဆူ ခီပနံၣ်လၢကခူၣ်လၢၢ်အံၤအလီၢ်ခံကတၢၢ် တ၀ီ စးထီၣ် လါ ယနူၤအါရံၤ ဒီး အတၢ်ပျဲကလၢာ်ဖဲလါအ့ြဖ့ၤအလၢာ်န့ၣ်လီၤ.မုၢ်ြတီၤကီၢ်ရ့ၣ် ပာ်ဖျါ၀ဲ, တၢ်ဒုးသ့ၣ်ညါအါထီၣ်တၢ်ဂ့ၢ် ဘၣ်ထွဲတၢ်ခူၣ်လၢၢ်တ့ၣ်လ့ၣ်(ခေန၁က်စိန်း)ဖဲလ့ဖိထၣ်ကရူၢ်မီလူၢ်က၀ီၤအံၤဟဲကဲထီၣ်အသးအခီၣ်ထံးခီၣ်ဘိအဆိကတၢၢ်တမ့ၢ်လၢခီပနံၣ်ဟဲထံၣ်လိာ်သးဒီးပ၀ဲကီၢ်ရ့ၣ်သုးက့ပတီၢ်ဘၣ်တမ့ၢ်စ့ၢ်ကီးပ၀ဲလၢကီၢ်ရ့ၣ်သုးက့ပတီၢ်ပဟံတၢ်စိတၢ်ကမီၤဒီးဟ့ၣ်လီၤအခွဲးဆူခီပနံၣ်အိၣ်လိၤလိၤဒီးလဲၤကပၤကွံာ်လီၢ်က၀ီၤထံဖိကီၢ်ဖိကရူၢ်ကီၢ်ဆၣ်ဘၣ့်တၢ်အခီၣ်ထံးခီၣ်ဘိမ့ၢ်၀ဲခီပနံၣ်ဟဲထံၣ်လိာ်သးဒီးလီၢ်က၀ီၤဒူဖိသ၀ီဖိဒီးတၢ်မဲာ်ညါလီၢ်က၀ီၤပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါဖဲတၢ်လီၢ်၀ဲန့ၣ်တဖၣ်ဒီးအ၀ဲသ့ၣ်ဘၣ်သူၣ်ဘၣ်သးလိာ်အသးဒီးဟဲပါ်ဖျါ၀ဲဆူကရူၢ်ကီၢ်ဆၣ်ဒီးဆူကီၢ်ရ့ၣ်တဆီ ဘၣ်တဆီန့ၣ်လီၤ.

ခီဖျိ တၢ်ကဲထီၣ်သးတၢ်ပာ်ဖျါထီၣ်လၢ တၢ်ခူၣ်လၢၢ်တ့ၣ်လ့ၣ် အံၤကဲထီၣ် တၢ်ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံး ကဒါက့ၤ ကမျၢၢ်ထံဖိကီၢ်ဖိအဖီခိၣ် မုာ်ြတီၤကီၢ်ရ့ၣ် ဃ့ကညးဘၣ်ကဒါက့ၤကမျၢၢ်ဒ်အံၤစ့ၢ်ကီးန့ၣ်လီၤ. မုၢ်ြတီၤ ခိၣ်နၢ်သးအိၣ်ဃ့ကညး ၀ဲဒၣ်ပကညီဖိလၢ ခီဖျိပတၢ်လီၤတူၢ်လီၤကာ်လၢ တၢ်ဒီသဒၢက့ၤပခိၣ်ဃၢၤ န့ ဆၢၣ်တၢ်ထူး တီၤဒ်ပတၢ်သ့ၣ်ညါ ဒီး တၢ်သ့တၢ်ဘၣ် အိၣ်ဒီးပှၤအဂ့ၤကတၢၢ် အသိးန့ၣ်လီၤ, ဒီးပအၢၣ် လီၤလၢပကမၤသီထီၣ် ပတၢ်ဟ့ၣ်လီၤသးဒီးမၤသကိး တၢ်ဒ်သိးတၢ်ဒ်အံၤ သုကဲထီၣ်သးဆူညါ လၢၤ တဂ့ၤအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.

ခီပနံၣ်လၢအခူၣ်လၢၢ်မ့ၢ်၀ဲဒၣ်ထိးခီၣ်ခီပနံၣ်(ထွဋ်ေခါင်),သၣ်လွ့ၣ်ယီၣ်ခၠံၣ်ခီပ နံၣ်(သံလွင်ေရာ်င်ြခည်) ဒီးဟ့နဲၣ် ၀ံခီပနံၣ်(ဟိန်းနုိင်၀င်း) န့ၣ်လီၤ. ခ့စဲၣ် လၢအမ့ၢ်ကညီဖိကရၢလၢအမၤ တၢ်လၢခိၣ်ဃၢၤ န့ ဆၢၢ်ဒီးပှၤဂ့ၢ်၀ီ အဂီၢ် အတၢ်လဲၤဃုသ့ၣ်ညါ တၢ်ဂ့ၢ်အံၤပါ်ဖျါထီၣ် ၀ဲဒၣ် ဖဲ လါ မၤရှး ၂၅ သီအနံၤပာ် ဖျါ၀ဲလၢ- စးထီၣ်ဖဲ ၂၀၀၉ ဒီး၂၀၁၁ နံၣ်အဘၢၣ်စၢၤ န့ၣ် ဒူသ၀ီဖိ တဖၣ် နာ်၀ဲဒၣ်လၢ ခီဖျိ တၢ်ခူၣ် လၢၢ်အတၢ်ဘၣ်အၢတဖၣ်မၤ ဘၣ် အၢထံကျိလၢ အစူးကါ၀ဲအဃိ ကဲထီၣ်တၢ်စုၣ် တၢ်ပျၢ်,သ၀ီဖိဟံၣ် ဒူၣ် ၄၉ ဒူၣ်အကျီၢ်သံ ၇၉ ဒု , ပ နၢ်သံ ၁၁ ဒု န့ၣ် လီၤ့ကျီၢ် ပနၢ်တဖၣ် အံၤသံခီဖိျအအီဘၣ်ထံ ဘၣ် အၢ ဒီး အဟၢဖၢလူသံန့ၣ် လီၤ.

ဒ်န့ၣ်အသိးမ့ၢ်လၢကပံာ်လၢကစၢၢ်တဖၣ်ဟဲလီၤအါအါဂီၢ်ဂီၢ်အဃိကျီၢ်ပနၢ်တနီၤလီၤဘျၢသံအိၣ်စ့ၢ်ကီး လီၤ့ပှၤ ထူ စံာ်ဖိ ၃၅ ဒူၣ် ,စံာ်အ့ကၢၢ် ၂၅၁ အ့ကၢၢ်အဘု အဟု တဖၣ် ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံး ဒီး တနီၤသံ, တနီၤ အသၣ် တဆး လၢၤ, တနီၤကပံာ်ဒိၣ် ဘျၢ အ ဃိ ဘုအတၢ်ဟး ထီၣ် စှၤ လီၤ၀ဲၣ်လီၤ.ခီဖျိ ထံဆံၣ်ဘီကျိဘၣ်အၢ အဃိသ၀ီ ဖိတဖၣ် အီက့ၤထံကျိအံၤတဘူၣ်လၢၤ ဘၣ်,ဘၣ် ခူအီထံပူၤ န့ၣ်လီၤ့ သ၀ီ ဖိလၢအအီထံကျိအံၤတဖၣ်အအ့ၣ် လူ,အ့ၣ်ဆါလီၤလၢအသွ့ၣ်, ခိၣ်မူၤ ဘှီး၀ဲ ဒၣ် ဒီးတနီၤဘၣ်လဲၤထီၣ် ၀ဲဒၣ်လၢတၢ်ဆါ ဟံၣ်ဖးဒိၣ် လၢ၀့ၢ်ပူၤဒၣ်လဲာ်န့ၣ်လီၤ.ဖဲတၢ်စူၤ ခါ အဆၢကတီၢ် သ၀ီ ဖိလၢအလဲၤလုၣ် ထံတဖၣ် အဘ့ၣ်သး ဒီး ပူၤလီၢ်ထီၣ် ၀ဲ ဒၣ် န့ၣ် လီၤ.

သ၀ီဖိတဖၣ် နာ်၀ဲလၢ တၢ်ဘၣ်ဒိ ဘၣ်ထံးဒ်အံၤအပူၤကွံာ်တကဲထီၣ်သး နီတဘျီဘၣ်, အဃိ နာ်၀ဲလၢ တၢ်အံၤဟဲ ကဲထီၣ်အ သးလၢထံဆံၣ်ဘီကျိအံၤဘၣ်အၢ ဘၣ် သီအဃိ န့ၣ် လီၤ. တၢ်ကဲထီၣ်သးအကျါ ခ့စဲၢ်ပာ်ဖျါ၀ဲလၢ သုးကသံၣ် သရၣ် စိမၠံးစံး၀ဲလၢ ၱဖိသၣ်လၢ အဟဲ ပၠး အသးတဖၣ် ယ ဆိကမိၣ်လၢဖိသၣ်တဖၣ်အံၤဒိးန့ၢ်ဘၣ် တၢ်ပသိၣ်ဆါ ယဟ့ၣ်ကသံၣ် ပသိၣ် ဆါအံၤတဘျါဘၣ့်Aဖိသၣ်လၢ အဟဲပၠး အသး ဒီး တၢ်ဆါလၢ ယသ့ၣ်ညါ ဘၣ် ဒီးသံတ့ၢ်လံ ၄ ဂၤ လံန့ၣ်လီၤ.

ဘၣ်ထွဲ တၢ်ခူၣ်လၢၢ်အတၢ် ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးကမျၢၢ်တၢ်ကဲထီၣ်သးအံၤအဖီခိၣ် ဖဲအပူၤကွံာ် လါယူၤလံ ၁၇ သီ, ၂၀၁၁ နံၣ်န့ၣ် သ၀ီ ဖိတဖၣ် ပာ်ဖျါထီၣ်တၢ်ဂ့ၢ်ဆူဘံလ့ကီၢ်ဆၣ် ခိၣ်အိၣ် တဘျီဘၣ်ဆၣ် တၢ်စံးဆၢတန့ၢ်ကဒါက့ၤနီတမံၤဘၣ်လၢခံဖဲလါ ယနူၤအါရံၤ ၁ သီ, ၂၀၁၂ နံၣ် သ၀ီ ဖိပာ်ဖျါထီၣ် ဆူစၢၢ်ထး၀ဲၤကျိၤ မူဒါခိၣ် သုးခိၣ်အံသၣ် အအိၣ်လီၤ့အကတၢၢ်တဘျီဖဲလါမၤ ရှး ၅ သီ အနံၤဖဲလီၢ်က၀ီၤ ခိၣ်နၢ် ဒီး ဒူသ၀ီဖိ အတၢ်ထံၣ် လိာ်သးအပူၤန့ၣ်လီၤ.

မ့မ့ၢ်လၢ သုးက့ ၁ ခိၣ်နၢ်တခီဖဲ တၢ်ထံၣ်လိာ်သးဒီးကမျၢၢ်အခါ စံး၀ဲလၢ တၢ်ခူၣ်လၢၢ်အံၤ သုးက့ ၁ ခိၣ်နၢ်အတၢ် ဟ့ၣ် အခွဲး တအိၣ်ဒံးနီတဘျီ ဘၣ်,ဒီးခီဖျိလၢသုးက့ခံဘ့ၣ်အံၤအဆၢ တၢ်ဂ့ၢ်ကီ အဃိ အ၀ဲသ့ၣ်ခိၣ်နၢ်ခံခီယၢ်ဘးမ့ၢ်ထံၣ် လိာ်သး န့ၣ် ကမၤရှဲထီၣ်ကီၢ်ဆၢ တၢ်ဂ့ၢ်၀ံၤကဆိကမိၣ် ဃ့ၣ်လီၤကဒါက့ၤတၢ်ခူၣ်လၢၢ်တၢ်ဂ့ၢ်ကီန့ၣ်လီၤ.သ၀ီ ဖိတဖၣ်ပါ်ဖျါ၀ဲလၢ ခိၣ်နၢ်ကကျဲၤပတုာ်ကွံာ် တၢ်ခူၣ်လၢၢ်အံၤ ဒီးကစံးဆၢကဒါက့ၤ အ၀ဲသ့ၣ်ဖဲလါ အ့ြဖ့ၤအလၢာ် န့ၣ် လီၤ.